Gestia transportowa – co to jest i czy warto z niej korzystać? Zalety i wady gestii transportowej
Gestia transportowa to zestaw praw i obowiązków związanych z planowaniem, organizacją oraz kosztami związanymi z przewozem towarów. Rozwiązanie to dotyczy zarówno importerów, jak i eksporterów. Czym gestia transportowa jest w praktyce? Jakie są jej plusy i minusy? Zapraszamy do lektury!
Czym jest gestia transportowa?
Gestią transportową (ang. management of carriage) nazywany jest zbiór praw i obowiązków związanych z planowaniem i organizacją transportu kupionych lub sprzedanych produktów. To pojęcie jest szczególnie istotne w kontekście działalności przedsiębiorców zajmujących się handlem międzynarodowym, czyli importem lub eksportem. Gestia transportowa jest integralną częścią umowy zawieranej między kupującym a sprzedającym. Przed rozpoczęciem współpracy obie strony precyzyjnie określają swoje odpowiedzialności związane z procesem transportu towarów. To obejmuje również ubezpieczenie przewożonych produktów oraz przestrzeganie wszystkich regulacji prawa dotyczących transportu towarów przez daną krajową lub międzynarodową trasę.
Rodzaje gestii transportowej
Istnieją trzy główne typy gestii transportowej, z którymi warto się zaznajomić, by dokładnie rozumieć, jak działają i kiedy są stosowane. Są to: gestia własna, obca oraz mieszana.
Gestia własna
To sytuacja, w której osoba sprzedająca lub kupująca (lub też eksporter/importer), zajmuje się samodzielnie organizacją transportu i ponosi wszystkie związane z tym koszty. Oznacza to, że kontrola nad procesem transportowym leży w gestii załadowcy lub odbiorcy, którzy decydują o przebiegu i zarządzają wszystkimi aspektami transportu.
Gestia obca
To sytuacja, w której usługa transportowa jest świadczona przez zewnętrzną firmę, często przez spedytora. W tym przypadku to spedytorzy lub zewnętrzna firma zajmują się ustalaniem szczegółów dotyczących przewozu, organizacją transportu i kontrolą procesu.
Gestia mieszana
To sytuacja, w której sprzedawca ponosi odpowiedzialność za towar do momentu jego dostarczenia do określonego miejsca, a od tego momentu to kupujący przejmuje odpowiedzialność za towar i organizuje dalszy transport oraz wszystkie związane z nim aspekty. Model ten najczęściej wykorzystywany jest w transporcie morskim.
Kto dokonuje wyboru gestii transportowej?
Wybór gestii wynika z negocjacji pomiędzy sprzedającym a kupującym. Nie ma przepisów, które narzucałyby, kto przejmuje gestię. Pomocne przy ustaleniu, która strona ma przejąć organizację przewozu, są reguły Incoterms 2010. Formuły określają podział obowiązków, kosztów i ryzyka, z jakimi wiąże się gestia transportowa. Oto wybrane z nich:
- EXW (Ex Works) oznacza, że sprzedawca przekazuje towar do dyspozycji kupującego w określonym miejscu, natomiast cała organizacja transportu oraz odpowiedzialność z nim związana spoczywa po stronie nabywcy.
- FCA (Free Carrier) – sprzedający realizuje swoje obowiązki w chwili przekazania towaru wskazanemu przewoźnikowi, natomiast dalsza organizacja oraz pozostałe czynności związane z dostarczeniem towarów leżą po stronie kupującego.
Gestia transportowa – zalety i wady
Jak każde rozwiązanie logistyczne, gestia transportowa ma swoje zalety, ale wiąże się również z pewnymi ograniczeniami. Poniżej przedstawiamy wady i zalety tego rozwiązania, które warto wziąć pod uwagę przy planowaniu transportu.
Zalety zarządzania przewozami
Wśród największych zalet gestii transportowej należy wymienić przede wszystkim korzystne warunki i terminy przewozu towarów, realny wpływ strony odpowiedzialnej za transport na jego przebieg, w tym na rodzaj i termin dostawy, a także na sam proces dokonywania transakcji handlowej oraz możliwość negocjowania korzystnych warunków przewozu i dostosowania warunków kontraktu handlowego. Do korzyści trzeba zaliczyć również potencjalne obniżenie kosztów przewozu, zwłaszcza gdy inny typ transportu jest nieopłacalny.
Wady zarządzania przewozami
Kontrakt transportowy może wiązać się z pewnymi ryzykami, które warto uwzględnić. Jedną z wad jest ryzyko wzrostu kosztów transportu, szczególnie w przypadku transportu międzynarodowego np. koszty takie, jak przeładunek towarów i koszty kontenerów mogą okazać się wyższe, niż początkowo zakładano. Warto także zwrócić uwagę, że w niektórych przypadkach gestia transportowa może utrudnić znalezienie odpowiedniego przewoźnika, który zgodzi się pracować na określonych warunkach, co może wpłynąć na terminowość i rzetelność.
W jakim dokumencie jest opisana gestia transportowa?
Gestia transportowa stanowi ważną część ustaleń pomiędzy stronami transakcji handlowej. Określa podział obowiązków, kosztów oraz ryzyka związanego z transportem towaru, dlatego powinna być jasno sporządzona w umowie. Najczęściej zapisy te znajdują się w kontrakcie handlowym i są doprecyzowane poprzez zastosowanie odpowiedniej reguły Incoterms.
Bibliografia:
- I. Urbanyi-Popiołek, Zarządzanie gestią transportową – dobre praktyki, w: Strategia i logistyka w warunkach kryzysu, red. nauk. J. Witkowski, A. Skowrońska, Prace Naukowe Uniwersytetu Ekonomicznego we Wrocławiu, Wrocław 2015.
- I. Kotowska, D. Letmański, Rola gestii transportowej w zarządzaniu lądowo-morskim łańcuchem transportowym, „Autobusy. Technika, Eksploatacja, Systemy Transportowe”, nr 12/2017.
- Z. Pokojski, Gestia transportowa jako źródło budowania przewagi konkurencyjnej, „Nowoczesne Zarządzanie Biznesem Kurier Finansowy”, nr 2(40)/2015.
- M. Mańkowska, Determinanty podziału gestii transportowej oraz wyboru warunków dostaw Incoterms w międzynarodowych transakcjach handlowych, Wydawnictwo Naukowe Uniwersytetu Szczecińskiego, Szczecin 2022.
- Gestia transportowa – czym jest i dlaczego to ważne, aby ją mieć? https://nautiqus.pl/pl/gestia-transportowa-czym-jest-i-dlaczego-to-wazne-aby-ja-miec/ [dostęp 28.01.2026]