Transport ponadgabarytowy – czym jest i jak go zorganizować?
Transportowanie dużych ładunków jest skomplikowanym procesem logistycznym, szczególnie w przypadku transportu ponadnormatywnego. Taki rodzaj transportu wymaga dokładnej znajomości przepisów ustawowych, posiadania odpowiednich zezwoleń oraz zatrudnienia odpowiednio przeszkolonego personelu i utrzymywania stałej współpracy z innymi podmiotami. Warto zaznaczyć, że nie każdy duży ładunek należy do kategorii ponadnormatywnych. Warto wiedzieć, że międzynarodowy transport ponadgabarytowy i krajowy to przede wszystkim przedsięwzięcie logistyczne, które wymaga nakładu pracy i pieniędzy. Czym jest transport ponadgabarytowy? Jak go zorganizować? Jakie są niezbędne zezwolenia? Zapraszamy do lektury!
Czym jest transport ponadgabarytowy?
Jeżeli zastanawiasz się, co to jest transport ponadgabarytowy to czas na odpowiedź. Transport ponadgabarytowy zwany jest również transportem nienormatywnym. To przewóz ładunku, który wraz z pojazdem, wymiarami lub wagą przekracza dopuszczalne wielkości określone w przepisach ruchu drogowego. W skrócie – jest to przewożenie ładunku w jednej części (ładunek niepodzielny) na naczepie, którego wymiary wraz z zestawem przekraczają: 16,5 m długości, 4 m wysokości i 2,5 m szerokości lub ładunek, którego waga wraz z wagą zestawu przekracza 42 tony, wykorzystując do tego drogi publiczne.
Zgodnie z klasyfikacją wyróżnić można 6 grup ładunków ponadgabarytowych: zwykłe, specjalne, ciężkie, ciężkie o masie skupionej, ciężkie przestrzenne i długie[1]Barcik R., „Transport drogowy ładunków ponadgabarytowych”, TTS Technika Transportu Szynowego, 2015, s. 88.
Co może być ładunkiem ponadgabarytowym?
Są to ładunki o niestandardowych wymiarach lub dużej masie, które nie mieszczą się w typowych normach transportowych. Mogą to być stalowe konstrukcje, maszyny przemysłowe i robocze, duże zbiorniki czy elementy infrastruktury. Takie przedmioty wymagają specjalistycznego przewozu oraz odpowiedniego zabezpieczenia, aby transport był bezpieczny i sprawny.
Dla przykładu do kategorii ładunków ponadgabarytowych zwykłych zalicza się między innymi stalowe konstrukcje, niewielkie maszyny przemysłowe i robocze oraz małe zbiorniki. Ich masa nie przekracza 25 ton, a wymiary nieznacznie wykraczają poza standardowe limity ustalone w przepisach dla transportu drogowego i kolejowego – zazwyczaj długość wynosi 15–16 m, szerokość 3,5–4 m, a wysokość 3–3,5 m[2]Sarnacka M., Solecka P., „Transport materiałów wymagających specjalnych warunków podczas przewozu”, TransLogistics, 2014, nr 175, s. 180.
Zezwolenia na przewóz ponadgabarytowy
Profesjonalnie i terminowo zrealizowany transport drogowy ponadgabarytowy wymaga zezwoleń. Szczegóły w zakresie transportu ponadnormatywnego przedstawia poniższa tabela[3]Ł. Chwalczuk, „Ponadgabaryty”, Polska Gazeta Transportowa, 22 lutego 2012, nr 8.
| Tabela kategorii zezwoleń i opłat oraz organy wydające Lp. | Kategoria zezwolenia i kto wydaje |
Parametry pojazdu nienormatywnego | Drogi po których mogą się poruszać |
Termin ważności (miesiące) |
| 1. | I starosta |
a) o długości, wysokości, naciskach na oś oraz masie całkowitej nie większych od dopuszczalnych, b) o szerokości do 3,5 m; |
publiczne, z wyjątkiem ekspresowych i autostrad | 12 |
| 2. | II starosta i naczelnik urzędu celno-skarbowego |
a) o naciskach osi i rzeczywistej masie całkowitej nie większych od dopuszczalnych (np. maszyny rolnicze), b) o szerokości do 3,2 m, c) o długości niewyższej niż: – 15 m dla pojedynczego pojazdu, – 23 m dla zespołu pojazdów; d) o wysokości nieprzekraczającej 4,3 m; |
publiczne | 1 |
| 6 | ||||
| 12 | ||||
| 24 | ||||
| 3. | III Generalny Dyrektor Dróg Krajowych i Autostrad i naczelnik urzędu celno-skarbowego |
a) o rzeczywistej masie całkowitej oraz naciskach osi nie większych od dopuszczalnych, b) o szerokości do 3,4 m, c) o długości niewyższej niż: – 15 m dla pojedynczego pojazdu, – 23 m dla zespołu pojazdów, – 30 m dla zespołu pojazdów o skrętnych osiach, d) o wysokości nieprzekraczającej 4,3 m; |
krajowe | 1 |
| 6 | ||||
| 12 | ||||
| 24 | ||||
| 4. | IV Generalny Dyrektor Dróg Krajowych i Autostrad |
a) o szerokości do: – 3,4 m dla drogi jednojezdniowej, – 4 m dla drogi dwujezdniowej klasy A i S, b) o długości nieprzekraczającej: – 15 m dla pojedynczego pojazdu, – 23 m dla zespołu pojazdów, – 30 m dla zespołu pojazdów o skrętnych osiach, c) o wysokości nieprzekraczającej 4,3 m, d) o rzeczywistej masie całkowitej nieprzekraczającej 60 t, e) o naciskach osi nie większych od dopuszczalnych; |
publiczne | 1 |
| 6 | ||||
| 12 | ||||
| 24 | ||||
| 5. | V Generalny Dyrektor Dróg Krajowych i Autostrad (prezydent miasta – jeżeli trasa przejazdu przebiega w granicach adm. miasta na prawach powiatu i nie przebiega autostradą lub drogą ekspresową) |
a) o wymiarach oraz rzeczywistej masie całkowitej większych od wymienionych w kategoriach I – IV, b) o naciskach osi przekraczających wielkości dopuszczalne; |
wyznaczona trasa wskazana w zezwoleniu | 14 dni – na jednokrotny przejazd 30 dni – na wielokrotny przejazd |
Transport ponadnormatywny — jak przebiega proces transportu?
Transport ponadgabarytowy zaczyna się od dokładnego zaplanowania całej operacji. Na etapie przygotowań trzeba wziąć pod uwagę wiele czynników, zwłaszcza gdy ładunek ma być przewożony drogą lądową. W różnych krajach obowiązują bowiem odmienne przepisy dotyczące dopuszczalnych wymiarów pojazdów i przewożonych towarów, dlatego trasa musi być dopasowana do lokalnych regulacji.
W przypadku transportu morskiego lub lotniczego planowanie jest zwykle prostsze. Towar najczęściej trafia bezpośrednio z miejsca nadania do portu docelowego. Wyjątkiem jest sytuacja, gdy konieczny jest tzw. transshipment, czyli przeładunek ładunku z jednego statku na drugi w trakcie podróży.
Gdy transport ponadgabarytowy odbywa się samolotem, trzeba dodatkowo zaplanować przewóz towaru z lotniska do miejsca docelowego. Całość wymaga wcześniejszego ustalenia terminu transportu, ponieważ kluczowa jest dostępność odpowiednich samolotów cargo oraz doświadczonej obsługi.
Istotnym elementem organizacji takiego transportu jest uzyskanie stosownych zezwoleń. To właśnie one określają, którymi drogami może poruszać się pojazd przewożący ponadnormatywny ładunek. Jeżeli gabaryty są znacznie przekroczone, konieczne może być pilotowanie transportu przez jeden lub dwa pojazdy eskortujące. W przypadku transportu drogowego należy też dokładnie określić parametry ładunku, takie jak jego masa, długość, szerokość i wysokość, ponieważ na tej podstawie dobiera się odpowiednią trasę przejazdu.
Sam przewóz rozpoczyna się dopiero po przygotowaniu ładunku i dopełnieniu wszystkich formalności. Towar musi zostać właściwie zabezpieczony, a sposób jego mocowania zależy od rodzaju transportowanego elementu. Następnie umieszcza się go na specjalistycznej naczepie lub pojeździe przystosowanym do przewozu dużych gabarytów. W trakcie transportu kierowca musi przestrzegać zarówno ogólnych przepisów ruchu drogowego, jak i zasad dotyczących przewozu ładunków ponadnormatywnych. Cała operacja kończy się rozładunkiem w miejscu przeznaczenia.
Opłaty za zezwolenia na transport ponadgabarytowy
W Polsce transport ładunków przekraczających dopuszczalne wymiary lub masę wymaga uzyskania zezwolenia od odpowiedniego organu drogowego (starosty lub Generalnego Dyrektora Dróg Krajowych i Autostrad). Opłaty za wydanie zezwolenia zależą od rodzaju drogi, długości trasy oraz charakteru przewozu i są określone w rozporządzeniu Ministra Infrastruktury. Ceny różnią się w zależności od kategorii. Na przykład w ramach kategorii II opłata za zezwolenie ważne miesiąc to ok. 200 zł, za 6 miesięcy – ok. 400 zł, a za 12 miesięcy – ok. 1 200 zł. W przypadku kategorii III i IV stawki są wyższe – za zezwolenie ważne 12 miesięcy trzeba zapłacić odpowiednio ok. 2 000 zł lub nawet 3 200 zł przy kategorii IV. Zezwolenie krótkoterminowe w przypadku kategorii V na pojedynczy przejazd zwykle kosztuje ok. 500 zł. Wysokość opłaty zależy też od tego, czy zezwolenie ma być ważne przez dłuższy czas, nawet do 24 miesięcy – wtedy stawki są odpowiednio większe.
Kto może prowadzić pojazd z ładunkiem ponadgabarytowym?
Pojazd przewożący przedmioty o wymiarach lub masie przekraczających dopuszczalne normy może prowadzić wyłącznie kierowca posiadający prawo jazdy odpowiedniej kategorii oraz doświadczenie w transporcie specjalistycznym. W przypadku ładunków ponadnormatywnych obowiązuje dodatkowo wymóg znajomości przepisów dotyczących transportu dużych gabarytów i, w niektórych sytuacjach, ukończenia szkoleń lub posiadania uprawnień do prowadzenia konwojów pilotażowych.
Najlepiej zlecenie na transport ponadnormatywny lub nienormatywny zlecić profesjonalnej firmie transportowej. Doświadczony przewoźnik odpowiada za zapewnienie bezpieczeństwa, zaplanowanie trasy i terminowy przewóz.
Kiedy transport „gabarytów” musi mieć pilota?
W przypadku przekroczenia wymiarów: długość 23 m, szerokość 3,2 m, wysokość 4,5 m lub masy całkowitej 60 ton (DMC), konieczny jest jeden pojazd pilotujący.
Po przekroczeniu dopuszczalnych norm: długość 30 m, szerokość 3,6 m, wysokość 4,7 m lub 80 ton masy całkowitej, konieczne są dwa pojazdy pilotujące.
Jakie są rodzaje ładunków ponadgabarytowych?
Ładunki ponadgabarytowe to te, których wymiary lub masa przekraczają normy drogowe. Mogą to być maszyny budowlane, przemysłowe i rolnicze, konstrukcje stalowe, kontenery, prefabrykaty budowlane oraz pojazdy specjalistyczne.
Jakimi środkami transportu można realizować transport ponadgabarytowy?
Do transportu ponadgabarytowego wykorzystuje się naczepy niskopodwoziowe, platformy, lawety oraz pojazdy modułowe z opcją rozbudowy. Umożliwia to przewóz długich, ciężkich i nietypowych ładunków w bezpieczny sposób. W Inter-Logistic Polska Sp. z o.o. dysponujemy nowoczesną flotą naczep niskopodwoziowych i platformowych, dopasowanych do przewozu maszyn, konstrukcji i innych ładunków ponadgabarytowych, zarówno na terenie Polski, jak i Europy.
Jak oznakowane są ładunki w transporcie ponadgabarytowym?
Ładunki ponadgabarytowe oznakowuje się tablicami ostrzegawczymi, lampami błyskowymi i flagami informującymi o niestandardowych wymiarach. Dodatkowo stosuje się oświetlenie odblaskowe oraz znaki ostrzegawcze określające szerokość, długość lub wysokość ładunku.