Transport intermodalny – co to jest i jakie ma znaczenie w logistyce?
Optymalizacja transportu towarów to jedno z najważniejszych zadań, które stawiane są firmie spedycyjnej. Musi ona podjąć szereg działań, mających na celu skrócenie czasu dostawy, a przy tym jednocześnie zminimalizować koszty związane z przewozem do docelowego miejsca. Ciekawym i atrakcyjnym rozwiązaniem okazuje się transport intermodalny. Jaki to rodzaj transportu i czym się charakteryzuje? Kiedy warto się zdecydować na transport intermodalny? Jakie są jego zalety i wady? Zapraszamy do lektury!
Transport intermodalny – definicja
Jak wynika z definicji, to rodzaj transportu, polegający na przewozie ładunków różnymi środkami transportu, ale przy jednoczesnym wykorzystaniu wyłącznie jednego modułu transportowego na całej trasie. Obejmuje przewóz towarów z wykorzystaniem co najmniej dwóch różnych gałęzi transportu, na przykład drogowego w połączeniu z infrastrukturą kolejową czy lotniczą. Stanowi tym samym węższy wariant szerszego pojęcia transportu multimodalnego. Ten rodzaj transportu wykorzystywany jest najczęściej przy przewozach na bardzo dużych odległościach, pomiędzy różnymi krajami. Co ważne, żeby móc określić transport intermodalnym, musi występować jedna umowa przewozu, a za przebieg dostawy musi być odpowiedzialny jeden wykonawca[1]Bławat D., Kalkowski K. Transport intermodalny w Polsce – teraźniejszość i przyszłość. W: Procesy logistyczne – wybrane aspekty organizacyjno-techniczne, red. J. Lewandowski, Politechnika … Continue reading.
Rodzaje transportu intermodalnego
W transporcie intermodalnym wykorzystywane są różne środki transportu, które współpracują w ramach jednego łańcucha przewozowego, bez przeładunku samego towaru. Podstawową funkcję pełni transport drogowy, który zapewnia dowóz i odbiór np. kontenerów z terminali intermodalnych, umożliwiając elastyczne połączenie z nadawcą i odbiorcą. Transport kolejowy stanowi kluczowy element przewozów intermodalnych na średnich i długich dystansach, charakteryzując się niższym oddziaływaniem na środowisko w porównaniu z transportem samochodowym. W międzynarodowej i międzykontynentalnej branży transportowej istotną rolę odgrywa transport morski, który umożliwia masowy przewóz kontenerów na dużą skalę, natomiast transport lotniczy stosowany jest w ograniczonym zakresie – głównie dla ładunków o wysokiej wartości lub wymagających krótkiego czasu dostawy. Integracja tych środków transportu pozwala na zwiększenie efektywności oraz ograniczenie kosztów i emisji zanieczyszczeń[2]Pokusa T., Ohiienko M., Transport intermodalny i jego wymiar środowiskowy. W: Zbiór tez VI Międzynarodowej Konferencji „Automobilny transport i infrastruktura”, Narodowy Uniwersytet … Continue reading.
Kontenerowy transport intermodalny
Kontener to fundament całego systemu transportu intermodalnego – standaryzowana ładunkowa jednostka, która bez przeładunku towaru przechodzi z ciężarówki na statek, ze statku na pociąg i z powrotem. Właśnie ta cecha sprawia, że konteneryzacja zrewolucjonizowała globalną logistykę. Standardowe kontenery ISO o długości 20 lub 40 stóp pasują do każdego terminalu na świecie, co eliminuje bariery techniczne przy zmianie środka transportu. Pozwala optymalizować całość procesu przy zapotrzebowaniu na przewozy masowe na duże odległości – między kontynentami lub w głąb lądu z portów morskich. Pozwala łączyć mocne strony każdej gałęzi: morze przy dalekich dystansach, kolej przy dowozie do centrów dystrybucyjnych, a transport drogowy przy dostawie ostatniej mili.
Transport intermodalny drogowo-kolejowy
To najczęściej stosowana forma transportu intermodalnego w Europie, szczególnie dynamicznie rozwijana w Polsce. Naczepa lub kontener wyrusza z punktu załadunku ciągnikiem siodłowym, dociera do punktu kolejowego, gdzie zostaje załadowana na specjalną platformę wagonową, a następnie pokonuje główny odcinek trasy pociągiem. Na miejscu docelowym wraca na drogę – do magazynu lub bezpośrednio do odbiorcy. Najczęściej stosowana na trasach przekraczających 500–600 km, gdzie kolej wyprzedza drogę zarówno pod względem kosztów, jak i emisji szkodliwych gazów cieplarnianych – CO2.
Transport intermodalny morsko-lotniczy
Połączenie obu gałęzi w jednym łańcuchu dostaw ma sens w konkretnych sytuacjach: gdy ładunek jest zbyt drogi, żeby czekać kilka tygodni na statek przez całą trasę, ale zbyt duży lub zbyt tani, żeby lecieć samolotem przez cały dystans. W praktyce wygląda to tak: towar płynie statkiem z Azji do portu pośredniego, a stamtąd leci samolotem do miejsca docelowego. Taka trasa skraca czas dostawy w porównaniu z pełnym transportem morskim, przy kosztach znacznie niższych niż w przypadku frachtu lotniczego na całości dystansu.
Infrastruktura transportu intermodalnego – co wchodzi w jej skład?
Sprawny transport intermodalny zależy nie tylko od doboru środków transportu, ale przede wszystkim od infrastruktury, która umożliwia ich współpracę. To właśnie jej jakość i gęstość decyduje o tym, czy zmiana gałęzi transportu przebiega sprawnie – czy generuje opóźnienia i dodatkowe koszty.
Terminale przeładunkowe
Terminal przeładunkowy to węzeł, w którym kontener lub naczepa przechodzi z jednego środka transportu na drugi. Wyposażony jest w suwnice, żurawie lub reach stackery zdolne do obsługi jednostek ładunkowych o masie kilkudziesięciu ton, a także place składowe, tory kolejowe i dojazdy dla pojazdów drogowych. Od przepustowości i lokalizacji terminali zależy, jak szybko i sprawnie można realizować przeładunki. W Polsce liczba terminali intermodalnych systematycznie rośnie – działają m.in. w Małaszewiczach, Sławkowie, Poznaniu, Wrocławiu i Gdańsku.
Drogi i tory kolejowe
Po stronie kolejowej kluczowy jest stan techniczny sieci – nośność torów, skrajnia taboru (określająca maksymalne gabaryty przewożonych kontenerów i naczep) oraz elektryfikacja linii. W Polsce część sieci kolejowej wciąż wymaga modernizacji pod kątem obsługi ruchu intermodalnego, choć inwestycje w ramach TEN-T (transeuropejskiej sieci transportowej) stopniowo poprawiają tę sytuację. Po stronie drogowej istotna jest dostępność terminali – drogi dojazdowe muszą być przystosowane do ruchu pojazdów ciężkich, a same terminale zlokalizowane w pobliżu węzłów autostradowych lub dróg ekspresowych.
Porty i lotniska
Porty morskie i lotnicze to punkty styku transportu intermodalnego z globalnymi szlakami handlowymi. Morski pełni funkcję terminala kontenerowego na wielką skalę – obsługuje statki oceaniczne, magazynuje kontenery i dystrybuuje je dalej koleją lub drogą w głąb lądu. Największe w Polsce są w Gdańsku, Gdyni i Szczecinie są bezpośrednio włączone w europejskie korytarze transportowe i dysponują zapleczem do obsługi ruchu intermodalnego.
Lotniska w transporcie intermodalnym odgrywają inną rolę – są punktem przejścia dla ładunków wymagających szybkiej dostawy na duże odległości. Cargo lotnicze integruje się z transportem drogowym przy dowozie i odbiorze przesyłek, tworząc łańcuch intermodalny dla towarów o wysokiej wartości lub krótkim terminie przydatności. W skali europejskiej największymi węzłami cargo są Frankfurt, Amsterdam i Paryż.
Transport intermodalny w Polsce
W ostatnich latach zauważalny jest wzrost znaczenia rynku transportowego i rozwiązań intermodalnych w Polsce. Z roku na rok pojawia się coraz więcej terminali przeładunkowych, gotowych do obsługi naczep intermodalnych i kontenerów. Istotnym czynnikiem sprzyjającym rozwojowi transportu intermodalnego, szczególnie w warunkach polskich, jest niewykorzystany potencjał przewozowy kolei[3]Tamże.. Stwarza on realną możliwość przeniesienia znacznej części ładunków obecnie obsługiwanych przez transport drogowy na kolej. Wszystko to sprawia, że transport intermodalny odgrywa coraz większą rolę w organizacji łańcucha dostaw.
Zalety transportu intermodalnego
Istnieje szereg cech transportu intermodalnego, które sprawiają, że jest to szczególnie korzystne rozwiązanie w branży TSL.
Zrównoważony rozwój
Wysokie koszty zewnętrzne transportu drogowego oraz kierunki polityki transportowej sprzyjają zwiększaniu roli transportu intermodalnego jako rozwiązania bardziej zrównoważonego. W tym kontekście szczególne znaczenie ma kolej, charakteryzująca się korzystniejszymi parametrami środowiskowymi, której rozwój może przyczynić się do ograniczenia negatywnego wpływu transportu na środowisko poprzez maksymalne wykorzystanie każdego środka transportu z jak najmniejszym zużyciem energii[4]Przybylska E., Systemy przeładunku międzygałęziowego jako czynnik kształtujący transport intermodalny w Polsce. W: Studia Ekonomiczne. Zeszyty Naukowe Uniwersytetu Ekonomicznego w Katowicach. … Continue reading.
Korzyści finansowe
Cena transportu na określonych trasach może być też niższa niż w przypadku wyłącznie tradycyjnego transportu ciężarowego, a atrakcyjność cenowa rośnie wraz z odległością. Poza tym przewozy intermodalne pozwalają uniknąć obowiązkowych opłat za samochody ciężarowe na określonych trasach[5]Zamkowska S., Transport intermodalny – szansą na zwiększenie udziału kolei w rynku. W: Autobusy: technika, eksploatacja, systemy transportowe, 2013, s. 102.. O wyceny najlepiej pytać wybraną firmę transportową.
Bezpieczeństwo
Dodatkowym atutem tego rozwiązania jest wysoki poziom bezpieczeństwa przewożonych ładunków. Odpowiedzialność za ich ochronę i logistykę spoczywa na jednym przewoźniku, a wykorzystanie standaryzowanych jednostek ładunkowych oraz ograniczenie liczby operacji przeładunkowych zmniejszają ryzyko uszkodzeń, zagubienia lub kradzieży towaru na poszczególnych etapach przewozu.
Korzyści dla klienta wynikające z wykorzystania kolei
Wykorzystanie przewozów z udziałem kolei przynosi klientom szereg wymiernych korzyści. Czas dostawy może być zbliżony do transportu drogowego, a jednocześnie rośnie pewność terminowego przybycia ładunków. Klienci zyskują też większą elastyczność w doborze tras i sposobów przewozu, zmniejsza się ryzyko uszkodzeń towaru, a często obniżają się także całkowite koszty transportu.
Wady transportu intermodalnego
Istnieją też pewne niedogodności i dotyczą one głównie długiego czasu tranzytu. Związane jest to z uzależnieniem od pewnych terminów, np. od rozkładu i liczby rejsów statkiem kontenerowym. Z tej przyczyny przewóz intermodalny charakteryzuje się mniejszą elastycznością od większości przewozów drogowych, dla których załadunek i wyjazd w trasę mogą się odbyć niemalże o dowolnej porze. Podsumowując transport intermodalny:
- pozwala przewozić ciężkie towary w jednym kontenerze;
- nie jest podatny na sezonowość;
- ma wydłużony czas tranzytu;
- cechuje się mniejszą elastycznością i nie gwarantuje monitorowania przesyłki na każdym etapie przewozu.
Transport intermodalny – przykłady
Przykłady transportu intermodalnego to:
- przewóz kolejowo-morski;
- przewóz samochodowo-morski;
- przewóz samochodowo-lotniczy;
- przewóz samochodowo-kolejowy;
- przewóz samochodowo-kolejowo-morski;
- przewóz samochodowo-kolejowo-lotniczy.
Transport intermodalny a multimodalny – różnice
Transport intermodalny jest często mylony z transportem multimodalnym, jednak między tymi pojęciami istnieje istotna różnica. W przypadku transportu intermodalnego towar nie jest przeładowywany w trakcie podróży – przewóz odbywa się w zamkniętych kontenerach lub na naczepach. Natomiast transport multimodalny umożliwia przeładunek towarów pomiędzy różnymi środkami transportu. Warto podkreślić, że zarówno transport intermodalny, jak i multimodalny stanowią podtypy transportu kombinowanego, wymagającego wykorzystania więcej niż jednej gałęzi transportu. Transport intermodalny można dodatkowo klasyfikować według różnych kryteriów, m.in. zasięgu przewozu, rodzaju wykorzystywanych jednostek ładunkowych oraz środków transportowych.